*एमएसईबी, एमएनजीएल आणि ट्रायच्या नावाने होणाऱ्या फसवणुकीपासून नागरिकांना सतर्क करण्यासाठी बीटस्तरीय सायंकालीन संमेलने सूुरू काारण्यात आली आहेत.
वीजबिल थकीत असल्याचे सांगून वीजपुरवठा खंडित करण्याची धमकी देणे, गॅस कनेक्शन बंद होणार असल्याचे भासवणे किंवा मोबाईल सिमकार्ड बंद करण्याची भीती दाखवून नागरिकांकडून पैसे आणि वैयक्तिक माहिती मिळविण्याचे प्रकार घडत आहेत. अशा प्रकारच्या सायबर फसवणुकीपासून नागरिकांचे संरक्षण करण्यासाठी लातूर जिल्हा पोलीस दलाकडून आज, रविवार, दि. १८ ऑक्टोबर रोजी ‘युटिलिटी स्पूफिंग’ या विषयावर विशेष जनजागृती करण्यात येणार आहे. बीटस्तरीय सायंकालीन संमेलनांच्या माध्यमातून निवासी संकुलांमध्ये नागरिकांना मार्गदर्शन करून बनावट संदेश, फोन कॉल आणि वीज किंवा गॅसपुरवठा खंडित करण्याच्या धमक्यांमागील फसवणुकीचे तंत्र समजावून सांगण्यात येणार आहे.
लातूर जिल्हा पोलीस दलाकडून दि. १ ऑक्टोबर २०२६ पासून संपूर्ण जिल्ह्यात सायबर जनजागृती महिना राबविण्यात येत आहे. या मोहिमेअंतर्गत दररोज वेगवेगळ्या सायबर गुन्ह्यांविषयी नागरिकांना माहिती देऊन डिजिटल व्यवहारांमध्ये सुरक्षितता कशी राखावी, याबाबत मार्गदर्शन केले जात आहे. सध्या या मोहिमेचा चौथा टप्पा सुरू असून, त्यामध्ये नवरात्रोत्सवाच्या अनुषंगाने दैनंदिन जनजागृती कार्यक्रम आणि महाविद्यालयीन चर्चासत्रे आयोजित करण्यात येत आहेत.
आजच्या उपक्रमात वीज वितरण यंत्रणा, गॅस पुरवठा सेवा आणि दूरसंचार सेवांच्या नावाने केली जाणारी फसवणूक, बनावट संदेशांद्वारे निर्माण केली जाणारी भीती आणि अशा परिस्थितीत नागरिकांनी घ्यावयाची खबरदारी यावर विशेष भर देण्यात येणार आहे.
युटिलिटी स्पूफिंग म्हणजे काय?
‘युटिलिटी स्पूफिंग’ म्हणजे वीज वितरण कंपनी, गॅस पुरवठादार किंवा दूरसंचार सेवा पुरवठादार यांसारख्या विश्वासार्ह सेवा संस्थेचे नाव, ओळख किंवा प्रतिनिधी असल्याचे खोटे भासवून नागरिकांची फसवणूक करण्याचा प्रकार होय. यामध्ये सायबर गुन्हेगार संबंधित संस्थेचे नाव वापरून फोन कॉल, एसएमएस, व्हॉट्सॲप संदेश किंवा बनावट लिंक पाठवतात. काही वेळा अधिकृत संस्थेसारखे दिसणारे बनावट ओळखपत्र, लोगो किंवा वेबसाइटचाही वापर केला जातो.
अशा संदेशांमध्ये ‘तुमचे वीजबिल थकीत आहे’, ‘आज रात्री वीजपुरवठा बंद होईल’, ‘गॅस कनेक्शन निष्क्रिय होणार आहे’ किंवा ‘तुमचे सिमकार्ड बंद होणार आहे’ असे सांगून ग्राहकांमध्ये घबराट निर्माण केली जाते. त्यानंतर वीजपुरवठा किंवा सेवा सुरू ठेवण्यासाठी तातडीने पैसे भरण्यास, अनोळखी लिंकवर क्लिक करण्यास किंवा एखादे ॲप डाउनलोड करण्यास सांगितले जाते.
नागरिकांनी या धमक्यांमुळे घाईघाईने व्यवहार केल्यास त्यांची आर्थिक फसवणूक होऊ शकते. त्यामुळे संबंधित सेवा संस्थेच्या नावाने आलेला प्रत्येक संदेश खरा आहे असे न समजता त्याची अधिकृत माध्यमातून पडताळणी करणे आवश्यक आहे.
एमएसईबीच्या नावाने वीजपुरवठा खंडित करण्याची धमकी
वीजबिल थकीत असल्याचे सांगून वीजपुरवठा तत्काळ खंडित केला जाणार असल्याचा संदेश पाठवणे ही फसवणुकीची एक सामान्य पद्धत आहे. अशा संदेशांमध्ये ग्राहकांना अनोळखी मोबाईल क्रमांकावर संपर्क साधण्यास किंवा लिंकवर क्लिक करून बिल भरण्यास सांगितले जाते.
काही प्रकरणांत संबंधित व्यक्ती स्वतःला वीज वितरण कंपनीचा कर्मचारी असल्याचे सांगते. बिलामध्ये तांत्रिक त्रुटी असल्याचे किंवा ग्राहक क्रमांक अद्ययावत करणे आवश्यक असल्याचे सांगून मोबाईलवर आलेला ओटीपी मागितला जातो. काही वेळा वीजपुरवठा बंद होऊ नये म्हणून तातडीने पैसे भरण्याचा दबाव आणला जातो.
अशा वेळी ग्राहकांनी संदेशातील लिंक वापरण्याऐवजी वीज वितरण कंपनीच्या अधिकृत संकेतस्थळावर किंवा अधिकृत ग्राहकसेवा माध्यमातून बिलाची स्थिती तपासावी. केवळ फोनवर आलेल्या धमकीच्या आधारे पैसे भरू नयेत किंवा गोपनीय माहिती देऊ नये.
एमएनजीएलच्या नावाने गॅस कनेक्शन बंद करण्याचे आमिष किंवा धमकी
गॅस कनेक्शनची नोंदणी अपूर्ण असल्याचे, ग्राहकांची माहिती अद्ययावत करणे आवश्यक असल्याचे किंवा बिल थकीत असल्याचे सांगून नागरिकांना फोन किंवा संदेश पाठवले जाऊ शकतात. त्यानंतर कनेक्शन सुरू ठेवण्यासाठी तातडीने शुल्क भरण्यास किंवा अनोळखी लिंकवर वैयक्तिक माहिती नोंदविण्यास सांगितले जाते.
अशा संदेशांमुळे घाबरून नागरिकांनी पैसे भरल्यास किंवा बँकिंग माहिती दिल्यास आर्थिक नुकसान होण्याची शक्यता असते. एमएनजीएल किंवा अन्य गॅस पुरवठादाराच्या नावाने आलेल्या संशयास्पद संदेशांची अधिकृत ग्राहकसेवेशी संपर्क साधून पडताळणी करावी. कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला ओटीपी, यूपीआय पिन किंवा बँक खात्याची गोपनीय माहिती देऊ नये.
ट्रायच्या नावाने मोबाईल सिमकार्ड बंद करण्याची भीती
दूरसंचार नियामक संस्था ट्रायच्या (TRAI) नावानेही नागरिकांना फसवण्याचे प्रयत्न होऊ शकतात. तुमचे सिमकार्ड बेकायदेशीर कामासाठी वापरले जात आहे, तुमचा मोबाईल क्रमांक बंद केला जाणार आहे किंवा दूरसंचार सेवा तातडीने खंडित होणार आहे, असे सांगून नागरिकांमध्ये भीती निर्माण केली जाऊ शकते.
काही वेळा अशा कॉलद्वारे नागरिकांना बनावट ग्राहकसेवा प्रतिनिधीशी बोलण्यास भाग पाडले जाते. त्यानंतर वैयक्तिक माहिती, बँक खात्याचे तपशील किंवा ओटीपी मिळविण्याचा प्रयत्न होऊ शकतो. काही फसवणूक प्रकारांमध्ये मोबाईलवर स्क्रीन शेअरिंग किंवा रिमोट ॲक्सेस ॲप डाउनलोड करण्यासही सांगितले जाते.
नागरिकांनी लक्षात ठेवावे की केवळ ट्रायचे नाव सांगितले म्हणून फोन करणारी व्यक्ती अधिकृत प्रतिनिधी ठरत नाही. संशयास्पद कॉल आल्यास कोणतीही गोपनीय माहिती न देता संपर्क तोडावा आणि संबंधित दूरसंचार सेवा पुरवठादाराच्या अधिकृत माध्यमातून खात्री करावी.
नागरिकांनी कोणती खबरदारी घ्यावी?
युटिलिटी स्पूफिंगपासून सुरक्षित राहण्यासाठी नागरिकांनी पुढील बाबींचे पालन करावे.
- वीजबिल, गॅस कनेक्शन किंवा सिमकार्ड बंद होण्यासंदर्भातील संशयास्पद संदेश आल्यास घाबरून तातडीने पैसे भरू नयेत.
- बिलाची स्थिती संबंधित कंपनीच्या अधिकृत ॲप, संकेतस्थळ किंवा ग्राहकसेवा क्रमांकावरून तपासावी.
- एसएमएस किंवा व्हॉट्सॲपमधून आलेल्या अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नये.
- ओटीपी, यूपीआय पिन, बँक खात्याचे तपशील किंवा पासवर्ड कोणालाही सांगू नये.
- अनोळखी व्यक्तीच्या सांगण्यावरून स्क्रीन शेअरिंग किंवा रिमोट ॲक्सेस ॲप डाउनलोड करू नये.
- पैसे भरण्यापूर्वी प्राप्तकर्त्याचे नाव आणि व्यवहाराचा तपशील काळजीपूर्वक तपासावा.
- धमकीचे फोन, संदेश आणि संशयास्पद क्रमांकांचे स्क्रीनशॉट जतन करून ठेवावेत.
फसवणूक झाल्यास त्वरित तक्रार करा
युटिलिटी स्पूफिंगच्या माध्यमातून आर्थिक फसवणूक झाल्यास त्वरित १९३० या राष्ट्रीय सायबर आर्थिक फसवणूक हेल्पलाइन क्रमांकावर संपर्क साधावा. तसेच www.cybercrime.gov.in या राष्ट्रीय सायबर गुन्हे तक्रार पोर्टलवर तक्रार नोंदवावी. संबंधित बँक किंवा पेमेंट सेवा पुरवठादारालाही त्वरित कळवावे.
बीटस्तरीय संमेलनांतून नागरिकांपर्यंत थेट जनजागृती
सायबर गुन्हेगार नागरिकांच्या दैनंदिन गरजांशी संबंधित सेवांचा गैरवापर करून फसवणूक करतात. वीज, गॅस आणि मोबाईल सेवा या प्रत्येकाच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग असल्यामुळे या सेवांबाबत निर्माण केलेली भीती नागरिकांना तातडीने निर्णय घेण्यास भाग पाडू शकते. ही बाब लक्षात घेऊन लातूर पोलीस दलाकडून बीटस्तरीय सायंकालीन संमेलनांच्या माध्यमातून निवासी संकुलांमध्ये नागरिकांशी थेट संवाद साधण्यात येणार आहे.
या मार्गदर्शनातून युटिलिटी स्पूफिंगची ओळख, बनावट फोन आणि संदेश ओळखण्याच्या पद्धती, सुरक्षित डिजिटल व्यवहार, गोपनीय माहितीचे संरक्षण आणि सायबर गुन्ह्यांची तक्रार नोंदविण्याची प्रक्रिया समजावून सांगण्यात येणार आहे.
सायबर गुन्हेगारांच्या भीतीदायक संदेशांना बळी न पडता प्रत्येक माहितीची अधिकृत स्रोतांद्वारे पडताळणी करावी. घाईघाईने पैसे पाठविणे किंवा वैयक्तिक माहिती देणे टाळावे आणि संशयास्पद प्रकार आढळल्यास पोलिसांची मदत घ्यावी, असे आवाहन लातूर जिल्हा पोलीस दलाच्या वतीने करण्यात येत आहे.
Responses (0 )