परसबागेतील आणि व्यावसायिक कुक्कुटपालानाद्वारे आत्मनिर्भरता शक्य: डॉ. नंदकुमार गायकवाड

उदगीर (एल.पी.उगीले)
कुक्कुट पालन व्यवसाय हा आजच्या काळात शेतकऱ्यांसाठी नवा उत्पन्नाचा स्त्रोत बनला आहे, जो त्यांची आर्थिक स्थिती सुधारण्यास आणि अधिक रोजगार निर्माण करण्यास मदत करत आहे. परस बागेतील आणि व्यावसायिक कुक्कुटपालन हे दोन्ही प्रकार शेतकऱ्यांना आत्मनिर्भरता साधण्यासाठी महत्त्वपूर्ण साधन ठरले आहेत. परस बागेतील कुक्कुटपालान, जो कमी खर्चात घरगुती पद्धतीने केला जातो, शेतकऱ्यांना ताजे अंडी, मांस आणि अतिरिक्त उत्पन्न मिळवून देतो, तर व्यावसायिक कुक्कुटपालन अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि वैज्ञानिक पद्धती वापरून मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन करत अधिक आर्थिक लाभ देतो. या दोन्ही प्रकारांच्या महत्त्वावर अधिक विचार करण्यात आले, असे प्रतिपादन महाविद्यालयाचे सहयोगी अधिष्ठाता डॉ. नंदकुमार गायकवाड यांनी २० ते २२ मार्च २०२५ दरम्यान आयोजित कुक्कुटपालन प्रशिक्षणाच्या समारोप प्रसंगी व्यक्त केले.
महाराष्ट्र पशु व मत्स्य विज्ञान विद्यापीठांतर्गत पशुवैद्यक व पशुविज्ञान महाविद्यालय, उदगीर आणि राष्ट्रीय कृषी संशोधन परिषद, नवी दिल्ली यांच्या संयुक्त विद्यमाने “अनुसूचित जाती उपयोजना” अंतर्गत तीन दिवसीय कुक्कुटपालन प्रशिक्षण आयोजित करण्यात आले होते. या प्रशिक्षणाचा उद्देश कुक्कुटपालन व्यवसायातील शास्त्रशुद्ध ज्ञानाचे प्रसार करणे आणि शेतकऱ्यांना अधिक सक्षम बनवणे हा होता. या प्रशिक्षणामध्ये परस बागेतील आणि व्यावसायिक कुक्कुटपालानाचे महत्त्वाचे मुद्दे सखोलपणे चर्चिले गेले. पक्ष्यांच्या विविध जाती, योग्य अंडी आणि मांस उत्पादनासाठी सर्वोत्तम जातींची निवड, आहार व्यवस्थापन, रोगांची ओळख आणि त्यांची नियंत्रण प्रणाली यावर सखोल मार्गदर्शन करण्यात आले. परस बागेतील कुक्कुटपालन, ज्या पद्धतीने शेतकऱ्यांना त्यांच्या घराच्या अंगणात कुक्कुटपालन करण्याची संधी मिळते, त्यामध्ये कमी खर्चात किमान संसाधनांचा वापर करून फायदेशीर व्यवसाय सुरू करता येतो. हे व्यवसाय शेतकऱ्यांना त्यांच्या कुटुंबासाठी पोषण मिळवून देण्यास आणि त्याचबरोबर अतिरिक्त उत्पन्न मिळवण्यासाठी मदत करतात. दुसरीकडे, व्यावसायिक कुक्कुट पालनामध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर होतो आणि मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन होते, जे शेतकऱ्यांना जास्त नफा मिळवून देते. समारोपावेळी, सर्व प्रशिक्षणार्थींना प्रमाणपत्रे, कुक्कुट पालनासाठी आवश्यक खाद्य आणि भांडी वितरित करण्यात आले. या प्रशिक्षणाचा लाभ घेतलेले ५० पशुपालक, पुरुष आणि महिला दोन्ही वर्गांमधून होते. प्रशिक्षणाच्या यशस्वीतेसाठी प्रकल्प तथा प्रशिक्षण समन्वयक डॉ. राम कुलकर्णी, प्रकल्प सहसमन्वयक डॉ. रविंद्र जाधव, डॉ. प्रफुल्ल पाटील यांनी परिश्रम घेतले. तसेच, महाविद्यालयाचे पदव्युत्तर विद्यार्थी डॉ. विनोद जाधव, डॉ.ओम होळकर आणि कर्मचारी संजय भोसले यांनीही महत्वाची भूमिका बजावली.