श्री पांडुरंग विद्यालय, कल्लूर येथे फिरते तारांगण अनुभवाधारित शिक्षणाचा प्रभावी नमुना

उदगीर(प्रतिनिधी)

ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना कला, भूगोल व विज्ञान विषयांचे ज्ञान केवळ पाठ्यपुस्तकापुरते मर्यादित न राहता प्रत्यक्ष अनुभवातून मिळावे, या स्पष्ट आणि दूरदृष्टीपूर्ण उद्दिष्टातून श्री पांडुरंग विद्यालय, कल्लूर येथे “फिरते तारांगण” हा नाविन्यपूर्ण उपक्रम राबविण्यात आला. कला, परिसर अभ्यास, भूगोल आणि विज्ञान विभागाच्या संयुक्त नियोजनातून साकारलेला हा कार्यक्रम अनुभवाधारित, तंत्रज्ञानसमृद्ध आणि कौशल्याभिमुख तसेच ज्ञानरचनावादावर आधारित हा उपक्रम शिक्षणाचा प्रभावी नमुना ठरला.
शाळेच्या आवारात विशेष फुगवता येणारा डोम उभारण्यात आला. अत्याधुनिक 3D प्रोजेक्शन तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने विद्यार्थ्यांना अवकाश विश्वाचे त्रिमितीय सादरीकरण करण्यात आले. डोममध्ये प्रवेश करताच विद्यार्थ्यांना जणू आकाशगंगेत प्रवास सुरू झाल्याचा भास झाला. सूर्य, पृथ्वी, चंद्र, ग्रह-नक्षत्रे, आकाशगंगेची रचना, ताऱ्यांचे जीवनचक्र यांचे सजीव दर्शन घडविण्यात आले. पुस्तकातील संकल्पना प्रत्यक्ष दृश्य स्वरूपात पाहिल्याने विज्ञान व भूगोल विषयाविषयीची भीती कमी होऊन विद्यार्थ्यांमध्ये जिज्ञासा आणि अभ्यासाविषयी सकारात्मक दृष्टी निर्माण झाली.
कार्यक्रमात भारताच्या ऐतिहासिक Chandrayaan-3 मोहिमेचे सविस्तर सादरीकरण करण्यात आले. चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर यशस्वी लँडिंगची प्रक्रिया, रोव्हरचे कार्य आणि भविष्यातील चंद्रावरील मानवी वस्तीचे संकल्पचित्र विद्यार्थ्यांना दाखविण्यात आले. या सादरीकरणामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टीकोन अधिक बळकट झाला असून अनेक विद्यार्थ्यांनी अंतराळ संशोधन क्षेत्रात करिअर करण्याची इच्छा व्यक्त केली.
हा उपक्रम पोलाद स्टील यांच्या सहकार्याने राबविण्यात आला. ग्रामीण विद्यार्थ्यांना महानगरांतील तारांगणाचा अनुभव शाळेच्या परिसरातच उपलब्ध करून देण्याचा हा कलाशिक्षक नादरगे चंद्रदीप बालाजी यांचा प्रयत्न होता. शिक्षणातील शहरी-ग्रामीण दरी कमी करण्याच्या दृष्टीने हा उपक्रम परिणामकारक ठरला. आर्थिक किंवा भौगोलिक मर्यादा विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीत अडथळा ठरू नयेत, या भूमिकेतून हा उपक्रम राबविण्यात आला.
या कार्यक्रमामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये निरीक्षण कौशल्य, विश्लेषण क्षमता, प्रश्न विचारण्याची सवय आणि तर्कशुद्ध विचारसरणी विकसित झाली. अनुभवाधारित शिक्षण, तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर, आंतरविषयक दृष्टिकोन आणि कौशल्य विकास या घटकांचा समन्वय या उपक्रमातून साधला गेला. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० अनुषंगाने जिज्ञासा, सर्जनशीलता आणि क्रिटिकल थिंकिंग विकसित करण्याच्या उद्दिष्टांना हा कार्यक्रम पूरक ठरला.
या उपक्रमामागील दृष्टी केवळ एकदिवसीय कार्यक्रमापुरती मर्यादित नसून विद्यार्थ्यांमध्ये दीर्घकालीन विज्ञानाभिमुखता निर्माण करणे, विज्ञान क्लब स्थापन करणे आणि प्रकल्पाधारित शिक्षणाला चालना देणे अशी व्यापक आहे. शिक्षण हे पाठांतरावर आधारित न राहता अनुभवातून घडले पाहिजे, या तत्त्वाची प्रभावी अंमलबजावणी या माध्यमातून झाली.
कार्यक्रमावेळी संस्थेचे सचिव विनायक रावजी बेंबडे, मुख्याध्यापक नादरगे एस. व्ही., भूगोल शिक्षक केंद्रे एम. एस., सुडे एम. पी., देवकते पी. बी., केंद्रे डी. पी., भोळे आर. आर., पल्लेवाड एन. ए., कासले जी. एच. तसेच सर्व शिक्षक व शिक्षकेतर कर्मचारी उपस्थित होते. उपस्थितांनी या अभिनव उपक्रमाचे खूप खूप कौतुक केले.
एकंदरीत, श्री पांडुरंग विद्यालय, कल्लूर येथे आयोजित “फिरते तारांगण” हा उपक्रम विद्यार्थ्यांच्या ज्ञानकक्षा रुंदावणारा, कला-भूगोल-विज्ञान शिक्षणाला नवे परिमाण देणारा आणि ग्रामीण शिक्षणात तंत्रज्ञानाधारित परिवर्तन घडविणारा ठरला आहे.